Dane ogólne Budownictwo jednorodzinne na wsi stanowi poważną pozycję w pro­gramie rozwoju budownictwa mieszkaniowego, gdyż udział jego w całości budownictwa mieszkaniowego wynosi blisko 70%. Rozwój i unowocześnienie tego budownictwa ma zatem istotne znaczenie dla poprawy warunków życia i pracy w rolnictwie. Mieszkańcy wsi dzielą się na dwie grupy: pierwszą stanowią rol­nicy prowadzący indywidualne gospodarstwa i zajmujący się bezpo­średnio produkcją rolną i hodowlą, drugą — mieszkańcy nie pro­wadzący gospodarstw, natomiast zatrudnieni w obsłudze technicznej rolnictwa, usługach, służbie zdrowia itp. Stąd też wymagania programowe domu mieszkalnego są inne dla każdej z tych grup. Podejmując decyzję o budowie domu mieszkalnego, należy przede wszystkim zastanowić się, dla kogo budujemy i jakie pomieszczenia będą potrzebne przyszłym użytkownikom oraz jaki budynek możemy zrealizować na naszej działce. Czy będzie to dom dla nas i naszych dzieci, czy również dla dziadków, którzy będą z nami mieszkali? Na jaki budynek pozwalają rozmiary naszej działki (często już zabudo­wanej). Jaki dom jest dla nas korzystniejszy: parterowy — wygodny w obsłudze, gdyż wszystkie pomieszczenia znajdują się na jednym poziomie, czy piętrowy, korzystny w użytkowaniu przez wielopokole­niową rodzinę ze względu na możliwość przestrzennego odizolowania wg pokoleń, lecz wymagający częstego chodzenia do góry i na dół. Następnie trzeba zdecydować, czy ma to być budynek wolno stojący — usytuowany w pewnej odległości od granicy działki i umożliwiający dzięki temu właściwe oświetlenie i nasłonecznienie wszystkich po­mieszczeń oraz stwarzający poczucie pewnego komfortu przestrzen­nego, czy budynek bliźniaczy (tzn. usytuowany na granicy działki i mający wspólną ścianę z sąsiadem), gdyż na takie rozwiązanie po­zwala m.in. szerokość naszej działki. I jeden, i drugi sposób zabudowy ma swoje zalety i wady. Za budynkiem bliźniaczym przemawiają względy ekonomiczne, gdyż jest on tańszy w budowie i w eksploatacji od budynku wolno stojącego. Wspólna ściana, wspólny pion wodno-kanalizacyjny, wspól­ne przyłącza obniżają koszt budowy, przy czym wspólna ściana zmniejsza straty ciepła i zmniejsza zużycie opału. Jak wynika z tego, decyzja o budowie domu wymaga dokładnych przemyśleń i ścisłej kalkulacji przez oboje małżonków podejmują­cych budowę. Dyskusja rodzinna przed podjęciem decyzji powinna odbywać się na podstawie projektu wybranego z katalogu projektów typowych lub powtarzalnych z wojewódzkiego zestawu projektów — dostępnych w urzędzie gminy lub zespole usług projektowych. W rozważaniach na temat rodzaju i kształtu budynku należy też uwzględnić, że nie zawsze istnieje możliwość wyboru rodzaju budynku, gdyż plany szczegółowe zagospodarowania osiedla czy wsi często już z góry okre­ślają, jakiego typu zabudowa może być realizowana na danym tere­nie. Dlatego też przed ostatecznym wyborem projektu należy spraw­dzić, jaki budynek może być zrealizowany na działce i jakie są moż­liwości przystosowania projektu typowego do warunków terenowych. Obowiązującą powszechnie normatywną powierzchnią budynku jednorodzinnego jest powierzchnia całkowita 220 m2 liczona po obry­sie zewnętrznym ścian budynku wszystkich kondygnacji. Do powierzchni całkowitej zaliczane są również pomieszczenia znaj­dujące się na poddaszu budynku, o wysokości większej niż 1,90 m mie­rzonej w świetle elementów konstrukcji dachu. Wspomniana wielkość powierzchni całkowitej jest ściśle egzekwo­wana przez jednostki kredytujące budowę (banki). Odstępstwo od po­wierzchni normatywnej i samowolne powiększanie budynku powodu­je zatrzymanie kredytów i w rezultacie tego często wstrzymanie reali­zacji obiektu. Podany wyżej normatyw powierzchni budynków nie dotyczy wprawdzie budownictwa mieszkaniowego dla ludności rolniczej, jed­nak z uwagi na ograniczenia wynikające z czynników ekonomicznych, deficytu materiałów budowlanych oraz warunków kredytowania rzad­ko praktycznie można go przekraczać. W tych warunkach bardzo istot­na jest znajomość podstawowych minimalnych powierzchni poszcze­gólnych pomieszczeń, stanowiących części składowe budynku, oraz sposób prawidłowego nimi gospodarowania w celu uzyskania racjo­nalnego rozwiązania. Często bowiem zdarza się, że projektanci przy opracowywaniu projektu, jego adaptacji lub przystosowywania pro­jektów typowych do warunków terenowych popełniają błędy w po­dziale i wielkości pomieszczeń, które mszczą się potem na użytkow­nikach domu. Takim błędem jest np. przeznaczanie na sień wejściową (przedsionek, wiatrołap) powierzchni 1,2 do 1,7 m2, która powinna wynosić co najmniej 2,5 m2. W przedsionku o powierzchni 1,7 m2 trud­no się nawet obrócić, żeby zamknąć za sobą drzwi, zwłaszcza zimą, gdy chodzi się w ciepłej i grubej odzieży. W przedsionku takim nie ma także gdzie zdjąć i zostawić kaloszy czy ciepłych butów przed wej­ściem do mieszkania. Minimalne powierzchnie pomieszczeń, przewidziane dla rodziny 4—5-osobowej — przy założeniu wygodnego wykonywania w nich podstawowych funkcji, wynoszą: sypialnia jednoosobowa 8 m2 sypialnia dwuosobowa (może być sypialnią rodzi­ców) 13 m2 pokój dzienno-jadalny 18 do 22 m2 pokój dzienny 16 m2 aneks jadalny (jadalnia przy pokoju dziecięcym) 7 m2 kuchnia robocza 8 m2 kuchnia z miejscem do jedzenia dla całej rodziny 12 do 14 m2 łazienka 3 do 3,60 m2 łazienka z miejscem do zainstalowania automatu pralniczego 5 m2 przedsionek (wiatrołap) przy zapewnieniu miejsca na podstawowe czynności, jak zdjęcie i przechowywa­nie odzieży roboczej i obuwia nie mniejsza niż 2,5 m2 pomieszczenie wielofunkcyjne służące do wykony­wania różnych zajęć gospodarskich, jak szycie, pra­sowanie, naprawy 6 do 8 m2 minimalna powierzchnia pomieszczeń do składowa­nia i przechowywania powinna wynosić dla: opału 4 do 6 m2 jarzyn i owoców 3 do 5 m2 małych pojazdów i różnych przedmiotów 4 m2 pieca co. 3 m2 Niezbędna w domu rolnika garderoba gospodarcza, zwana też „ślu­zą brudu", ulokowana przy wejściu z podwórza gospodarczego, wypo­sażona w natrysk, brodzik do mycia obuwia, umywalkę oraz szafę do odzieży roboczej, powinna mieć ok. 3,5 m2 powierzchni.