— Trzymajmy się razem — powiedział Papier do Papieru, Me­tal do Gumy, Drewno do Sukna i w ogóle Cokolwiek do Czegokol­wiek... Tak właśnie można by napisać, gdyby to była bajka i miała mieć należyty wydźwięk społeczny, gdybyśmy mieli zastanawiać się nad spoiwami niewymiernymi, jak przyjaźń lub poczucie obo­wiązku. Bajki jednak nie piszemy, więc zostaniemy jednak przy realiach. I będziemy bardziej przyziemnie — o klejach. Kleje w naszych czasach są czymś całkowicie innym, niż były jeszcze przed kilkudziesięciu laty i zdobyły sobie ogromne powo­dzenie. Nowoczesna chemia produkuje dzisiaj substancje iście czarodziejskie, które łączą nie tylko trwalej i lepiej od wszelkich śrub czy nitów, ale w dodatku łączą materiały, o których nikt nigdy nie myślał, że dadzą się spoić inaczej niż sposobem mecha­nicznym. Istnieją już kleje, które łączą metale równie silnie jak spawy i nawet buduje się tym sposobem mosty; inne kleje łączą kamień z kamieniem, drewno z betonem, a nawet szkło z meta­lem, co można obserwować choćby w samochodach „Polski Fiat", gdzie w trójkątnym bocznym okienku uchvlnvm metalowv za­mek jest przyklejony do gładkiej szyby, pracuje na rozciąganie, a jednak trzyma, jakby był przyrośnięty. Cuda? Nie — postęp nauki i techniki. A my? My stosujemy metody sprzed stu lat. W razie koniecz­ności sklejenia czegoś, rozrabiamy nieco żytniej mąki w przy­krywce od pasty do butów i uważamy, że wszystko jest jak na­leży. Owszem, wiemy, że klej może być w tubce, w słoiku, w bu­teleczce z gumowym przeciętym zakończeniem. Słyszeliśmy coś tam o kleju stolarskim czy certusie, ale na tym w zasadzie nasze wiadomości się kończą. O istnieniu innych klejów w ogóle nie wiemy. A w ogóle, to albo żadnego kleju nie ma nigdy pod ręką, albo jeśli jest — to zeschły na kamień, zapomniany w jakiejś szuf­ladzie, niezdatny do użytku. Nie zamierzam pisać szczegółowego traktatu, naszpikowanego symbolami chemicznymi, bo na chemii znam się akurat tyle, ile każdy z Was, czyli raczej niewiele. Zresztą teoretyczne wiado­mości nie na wiele się tu przydadzą, jeśli nie będziemy umieli zastosować ich w praktyce. Rzecz w tym, aby zawsze używać odpowiedniego kleju. Kleje­nie gumy klejem stolarskim nie doprowadzi do niczego, podobnie jak nie uda się próba połączenia dwóch kawałków papieru kle­jem do tworzyw sztucznych. Nie chwytajmy tego, co jest akurat pod ręką, ale miejmy zawsze przygotowane parę słoiczków czy tubek z kilkoma rodzajami klejów. Kleje dzielą się — jest to podział dość dowolny, lecz na użytek domowy wystarczy — na takie, które dzięki dużej przyczepności trwale przylegają do klejonych powierzchni, a po wyschnięciu mocno je trzymają, i na takie, które częściowo rozpuszczają kle­jony materiał, a po wyschnięciu spajają szczelinę tym samym tworzywem, z którego sporządzony jest przedmiot. Typowym przykładem tych ostatnich będzie klej acetonowy czy inne kleje do tworzyw sztucznych. Jasne, że klejem acetonowym nie uda nam się zreperować dętki lub piłki, choć tak wybornie naprawi­liśmy nim piłeczkę pingpongową. Tak więc warto mieć w domu — na codzienny użytek — klej do papieru, najlepiej zwykły fotograficzny lub tak zwany biuro­wa ttt fn^in orrTr głoikuj dalej certUS lub klej Stolarski V1pjpnin drewna i naklejania na nim; klej znany u nas jako „Crystal-Ce-ment", który wprawdzie nie klei wszystkiego, mimo zapewnień reklamy, ale rzeczywiście jest dość uniwersalny; wreszcie klej do gumy i ewentualnie kleje do tworzyw sztucznych, które znajdują coraz większe' zastosowanie w naszym życiu, jak „Polistyroce-ment", „Plexicement" itp. — służące do spajania z sobą, jak nazwy wskazują, odpowiednich tworzyw. Pamiętajmy jednak, że są różne tworzywa sztuczne i różnych używa się do nich klejów. Zanim więc spróbujemy klejenia — kapnijmy kropelkę kleju na jakieś niewidoczne miejsce przed­miotu, który ma być klejony, i po paru minutach sprawdźmy, czy klej rozpuszcza dany materiał. Jeśli tak — nadaje się on do tego właśnie tworzywa sztucznego, jeśli nie — najlepiej iść do sklepu chemicznego i poradzić się, po czym kupić odpowiedni klej. Obecnie coraz popularniejsze stają się kleje na bazie żywic epoksydowych, tak zwane epidiany, które wyrabia się i u nas. Są to kleje dwuskładnikowe, które przed klejeniem trzeba zmie­szać. Sposobu użycia nie podaję, gdyż bardzo szczegółowy opis znajduje się na każdym opakowaniu. Kleje te są drogie, ale zna­komite! Trzymają rzeczywiście niezawodnie i można nimi spoić nawet metal. Radzę się zaopatrzyć w porcję takiego kleju i mieć go zawsze w domu. Nie zachęcam bynajmniej do kupowania od razu całej baterii rozmaitych butelek, słoików i tubek z klejami — poza oczywiście podstawowymi — ale do tego, aby kupiwszy raz klej, schować go sobie na wszelki wypadek, zabezpieczywszy uprzednio naczynie tak, aby klej nie wysychał, najlepiej zalewając korek stearyną ze zwykłej świecy. Pierwszą zasadą wszelkiego klejenia jest czystość. Klejone po­wierzchnie muszą być dokładnie oczyszczone, przede wszystkim z wszelkich tłuszczów, które uniemożliwiają właściwe związanie się kleju z klejoną powierzchnią. Pamiętać też należy, aby klejone przedmioty czy kawałki pasowały, aby ściśle przylegały do siebie całymi powierzchniami. Następną zasadą jest nakładanie kleju cienką warstwą. Chlapanie klejem w nadmiarze wcale nie po­prawia wytrzymałości. Należy cienko, ale za to bardzo dokład­nie i równo pokrywać klejem powierzchnie, które mają być spo-june. I wreszcie ostatnia zasada: większość klejów — jak certus, kleje do skóry i do tworzyw sztucznych — wymaga klejenia pod ciśnieniem, pod prasą. W warsztatach czy wytwórniach znajdują się odpowiednie prasy i imadła, których my nie posiadamy. Wkładamy więc klejony przedmiot, jeśli jest płaski, pod stos książek, przyciskamy nogą od stołu, bądź ciasno związujemy sznurkiem. W ostateczności przez parę minut — póki klej nie stwardnieje — przytrzymujemy w miejscu sklejenia ręką. I jeszcze jedna uwaga: po sklejeniu, gdy klej jeszcze jest świeży, mocno przyciskamy do siebie klejone przedmioty czy kawałki i wyciśnięty ze szczeliny nadmiar kleju wycieramy dokładnie czy­stą szmatką zanim jeszcze stwardnieje. Później byłoby już trud­niej to zrobić. No i wreszcie generalna rada: przed przystąpieniem do kleje­nia przeczytajmy uważnie przepis, który znajduje się na opako­waniu kleju. Niektóre bowiem kleje, na przykład do gumy, wyma­gają kilku- lub nawet kilkunastominutowego przeschnięcia posma­rowanych nimi powierzchni przed ich dociśnięciem do siebie. Mówię, oczywiście, o ogólnych zasadach wszelkiego klejenia, bo z uwag szczegółowych powstałby gruby tom. Myślę jednak, że wystarczą same zasady. Pozwolę sobie tylko przytoczyć parę przykładów bardziej skomplikowanego klejenia. Na przykład pękła piłka, czasem dętka w rowerku dziecka, jednym słowem, gumowy przedmiot. W takim wypadku cudów nie ma: gumę można kleić tylko — powtarzam tylko — klejem do gumy. Najlepiej kupić w najbliższej stacji benzynowej lub sklepie „Motozbytu" tak zwaną „reperaturkę" do klejenia dętek, która zawiera komplet przyborów, klejów i łatek. Dziurawą, daj­my na to, dętkę pompujemy i wkładamy do miednicy z wodą, aby dokładnie ustalić, czy jest jedna dziura, czy też więcej. Wskażą to nam wychodzące pęcherzyki powietrza. Dziurawe miejsca dokładnie oznaczamy, na przykład kawałkiem kredy. Po wyschnię­ciu gumy, gruboziarnistym papierem ściernym lub specjalną bla­szaną tarką przecieramy dokładnie powierzchnię dokoła dziury, na dość dużej przestrzeni tak, aby miejsce, które przykryje łatka, było starannie oczyszczone i chropowate, co pozwala na trwalsze sklejenie. Następnie odklejamy z łatki zabezpieczający materiał czy papierek i powierzchnię, która była pod papierkiem, smaruje­my cienko klejem, rozprowadzając go dokładnie po całej po­wierzchni. Łatkę odkładamy na bok, aby przeschła, i smarujemy klejem wytarte uprzednio papierem ściernym miejsce na dętce, naokoło dziury. Teraz musimy odczekać około pięciu minut, aż gładka powierzchnia kleju zmatowieje, po czym przykładamy łat­kę do dętki tak, aby dziura znalazła się na środku łatki, i mocno przyciskamy palcami, a następnie kładziemy na miejsce sklejenia parę ciężkich tomów, na przykład encyklopedii, i zostawiamy tak na godzinę. . Rys. 9. Kolejne fazy zaklejania dziury w dętce łatką gumową Pamiętać należy, że trzeba od razu przyłożyć łatkę na właści­we miejsce, gdyż raz przyłożo­na — nie może być później przesuwana. Dawniej stłuczone garnki i misy drutowano, ale dziś już druciarz ze swoim wołaniem na podwórkach jest postacią wy­łącznie legendarną. Współcześ­nie używa się kleju, oczywiście przy mniejszych uszkodzeniach cenniejszych naczyń, bo niko­mu z nas nie przyjdzie do gło­wy klejenie talerza z MHD. W sklepie chemicznym ku­pujemy klej do porcelany i fa­jansu, który w wielu wypad­kach pozwoli nam niemal bez śladu zlikwidować brzydką szczerbę lub odprysk. Nie po­daję tu sposobu użycia tego kleju, gdyż przepis ten znaj­duje się na opakowaniu, ale zwrócę uwagę na jedno. Gdy już coś się stłucze, natychmiast pozbierajmy ostrożnie wszyst­kie odłamki i okruchy, po czvm schowajmy do pudełeczka lub zawińmy w papierek, aby się nie zgubiły i dalej nie kruszy- ły. Gdy przystąpimy do klejenia, kawałeczki te bardzo nam będą potrzebne, gdyż właśnie nimi — dopasowując je trochę na zasa­dzie łamigłówki — wypełnimy ubytki. Kleimy, zaczynając od największych i największą powierzch­nią pasujących do siebie kawałków, a następnie, po wyschnięciu spoiny, doklejamy kawałki mniejsze. Tu pamiętać trzeba o na­tychmiastowym ścieraniu nadmiaru kleju, który wyciśnie się ze Rys. 10. Klejenie stłuczonego talerza. Cyfry wskazują kolejność dopasowy­wania i sklejania ze sobą poszczególnych kawałków szczelin, gdyż w wypadku na przykład pękniętego wazonu — jeszcze po babci — ważny jest wygląd ostateczny, ważne jest, aby ślad klejenia był jak najmniej widoczny. Po sklejeniu naczynie odstawia mv i nip n7vwaTnv an nrro? noro dni, aby klej dobrze się związał i skamieniał. Oczywiście, w przy­szłości — używając tak zreperowanego naczynia — lepiej to robić ostrożnie, gdyż może ono być słabsze w miejscu sklejenia. Często używamy — a przynajmniej powinniśmy używać — kle­ju do drewna, tak zwanego kleju stolarskiego. Obchodzenie się z nim jest nieco bardziej skomplikowane i dlatego zapoznajmy się z metodą jego przygotowania i stosowania. Klejem stolarskim klei się na gorąco, a więc trzeba go rozgrzać, uważając, żeby się nie przypalił. Sprawa na pozór tylko jest skomplikowana, do rozwiązania jej wystarczą nam bowiem dobrze wymyta puszka po konserwach i niewielki rondelek. Do rondelka nalewamy wody, do wody wstawiamy puszkę, do puszki wkłada­my połupaną na kawałki tafelkę kleju stolarskiego, którą zalewa­my niewielką ilością gotującej się wody. Klej należy mieszać tak długo, aż się zupełnie rozpuści — powinien mieć wówczas konsy­stencję rzadkiej śmietany. Kleimy na gorąco. Klej należy rozsmarowywać patyczkiem lub twardym, krótko przyciętym pędzelkiem. Ja osobiście używam do tego celu ostrej szczoteczki do zębów. Smarować należy dość grubo, ale bez przesady i natychmiast po smarowaniu przyklejać, po czym na kilkanaście minut mocno ścisnąć, aby klej dobrze związał. Gdy robota skończona, wyjmujemy puszkę z klejem z rondelka i odstawiamy na półkę, do następnego klejenia. Jak klej przygo­tować, będziemy już wiedzieli. Można również kleić na zimno, klejem zwanym certus. Klej ten mniej plami, a równie mocno trzyma, lecz wymaga kilkugodzin­nego mocnego ściśnięcia klejonych części, a do tego potrzebne są specjalne przyrządy — imadła. Metoda postępowania z certusem jest podana na jego opako­waniu, więc nie będę jej opisywał. Co robić, aby nogi nie odpadały? Mowa, rzecz prosta, o nogach od krzeseł czy stolików. Nie będę się rozwodzić, jak to jest śmier­telnie irytujące, gdy taka piekielna noga odpada i odpada, i od­pada, i stale ją trzeba zamocowywać, a ona znowu odpada. Piekło! Najczęstszym tego powodem jest zeschnięcie się i skurczenie drewna, 7 którpgo wystrugana jest noga. a co za tvm idzie — zmniejszenie średnicy czopa wchodzącego w otwór blatu stołu czy siedzenia krzesła. Owijanie czopa papierem czy szmatką pomaga najczęściej jedynie na krótko, a rezultatem tego jest dalsze roz­szerzenie się otworu. Nogę trzeba zamocować w otworze nie­ruchomo. Jeśli luz jest'niewielki, smarujemy czop i gniazdo nogi grubą warstwą bardzo gęstego kleju stolarskiego, który po wyschnięciu uszczelni nam połączenie dostatecznie mocno. W ten sposób po­stępujemy jednak tylko wtedy, gdy luz jest rzeczywiście mały, ledwie wyczuwalny. Jeśli luz jest większy, można owinąć paro­krotnie czop nogi papierem lub kartonem, dokładnie i grubo na­syconym gęstym klejem stolarskim, tak aby klej znajdował się pomiędzy warstwami papieru. Trzeba to robić szybko, aby klej nie zaschnął. Ja osobiście robię jeszcze inaczej: biorę mianowicie kilka gwoździ — o długości odpowiadającej rozmiarom czopa — po czym wbijam je w czop od góry, za każdym gwoździem spraw­dzając, czy czop dostatecznie się rozszerzył. Gdy uznam, że już starczy — wklejam nogę w otwór bez żadnych dodatkowych uszczelnień papierowych. Trzeba pamiętać, aby wbijać gwoździe do samego końca, po same łebki. Jeśli gwoździe są zbyt długie, obcinamy je przecinakiem lub obcęgami. Jednym z bardziej dokuczliwych domowych utrapień są roz­chwierutane drewniane przedmioty. Szuflady, ruszające się deski w drzwiach, obłupane listewki w szafach — wszystko to dener­wuje, nie mówiąc już o tym, jak łatwo rozerwać sobie niedzielne spodnie o wystającą listwę. W tych wypadkach skuteczne jest klejenie klejem stolarskim, z tym, że po sklejeniu każdy sprzęt powinien być przez kilkanaście minut ściśnięty, aby klej mocno trzymał. Jeśli to nie zeszpeci klejonego przedmiotu, dobrze jest przyklejoną część zaraz przybić w dwóch czy trzech miejscach ma­łymi gwoździami, których później już nie wyjmujemy. Złączenia rozklekotanych szuflad smarujemy stosunkowo rzad­szym klejem tak, aby wypełnił szpary, powstałe wskutek roze-schnięcia. Jeśli szpary są duże — klinujemy je (wypełniamy) uprzednio małymi kawałkami drewna lub nawet zapałkami. Po zaklinowaniu wystające końce drewienek lub zapałek obcinamy równo z powierzchnią ostrym nożem albo dłnt.pm stolarskim Czasami, aby umocować luźną drew­nianą część, nie trzeba wcale kleju. Wystarczy odpowiedniej wielkości kli­nik z drewna, który przygotowujemy nieco dłuższy niż potrzeba, i wbijamy lekkimi uderzeniami młotka w szczeli­nę aż do oporu, po czym resztę klina obcinamy. Wszelkie chwiejące się szafy, komo­dy i półki, które odstają od ściany, Rys- U- Podklinowame również podklinowujemy, podsuwając chwiejącejsz^y półki lub lub wbijając pod nogi zewnętrzne (te od strony pokoju, a nie ścian) odpowiedniej grubości kliny. I jeszcze parę dodatkowych informacji, jak postępować z kle­jami stolarskimi. Przy sklejaniu klejem stolarskim zawsze pewna ilość kleju zostaje wyciśnięta na zewnątrz. Ten nadmiar należy zetrzeć mo­krą szmatą, którą trzeba zaraz dokładnie wypłukać w ciepłej wo­dzie. Z wytarciem i wypłukaniem nie należy zwlekać, gdyż po za­schnięciu klej stolarski trudno się zmywa, a plamy po nim nie są estetyczne. W sklepach żelaznych można czasem dostać specjalne naczyń­ka do rozpuszczania kleju stolarskiego. Warto wydać kilkanaście złotych, bo wtedy mamy na zawsze święty spokój z klejem, a jedno takie naczyńko wystarczy dwóm albo i trzem pokole­niom.