Istniejące budynki inwentarskie w gospodarstwach indywidualnych wykazują znaczne zróżnicowanie pod względem wielkości, jakości wyposażenia technicznego, rozwiązań materiałowo-konstrukcyjnych oraz ich ogólnego stanu technicznego. Możliwość dokonania zmian modernizacyjnych budowlanych, ce­lowych z punktu widzenia założonego programu technologicznego, za­leżna jest od wielu cech i czynników charakteryzujących budynek. Podstawową cechą charakteryzującą budynki inwentarskie, okre­ślającą celowość podjęcia prac modernizacyjnych i opłacalny zakres tych prac, jest wielkość obiektu, z którą wiąże się szerokość jego wnę­trza i rozmieszczenie słupów (podpierających strop) w układzie po­przecznym. Rozmieszczenie słupów w kierunku poprzecznym utrudnia, a nie­kiedy uniemożliwia wprowadzenie zmian w układzie technologiczno--funkcjonalnym budynku, ponieważ słupy nie mogą występować w szerokości korytarzy paszowych, gnojowych bądź żłobu. Rozmieszcze­nie słupów w kierunku podłużnym nie stanowi zwykle zasadniczej przeszkody w odpowiednim przekształcaniu układu funkcjonalnego budynku. Pod względem wielkości, szerokości i układu można istniejące budynki inwentarskie sklasyfikować następująco: budynki 1-traktowe (bez słupów) o szerokościach od 4,5 do 6,0 m; w grupie tej w znacznej liczbie występują budynki, których kon­strukcja stropowa opiera się na układzie ścian poprzecznych; budynki 2-traktowe o szerokościach od 7,5 do ok. 9,0 m, np. 4,5 m + 3,0 m, 4,5 m + 4,5 m, 6,0 m + 3,0 m; budynki wielotraktowe, w głównej mierze 3-traktowe, z 2 rzędami słupów, o szerokościach od 9,0 do 12,0 m (i 13 m), najczęściej o prze­jeździe podłużnym przez budynek. Drugą istotną dla możliwości modernizacyjnych budynków inwen­tarskich cechą jest wysokość ich wnętrza. Wysokość przesądza często o przydatności budynku do modernizacji, jako że np. wysokość obór powinna się wahać w granicach 2,40 do 3,00 m, a wysokość chlewni od 2,20 do 2,60 m. Trzecią cechą kwalifikującą budynek inwentarski do modernizacji jest rozwiązanie konstrukcyjno-materiałowe jego podstawowych ele­mentów i ich stan techniczny. Dotyczy to: fundamentów oraz ich partii cokołowych, ścian zewnętrznych, ścian wewnętrznych konstrukcyjnych, stropów i elementów nośnych pośrednich, jak słupy, podciągi, więźby dachowej, podłóg i posadzek. Fundamenty powinny odpowiadać warunkom technicznym wyko­nania opisanym w rozdziale 12. Prawie we wszystkich przypadkach fundamenty istniejących budynków mają, zarówno ze względu na za­stosowany materiał, jak i grubość, niedostateczną wartość termoizola­cyjną i wymagają ocieplenia (sposoby ocieplenia — patrz rozdział 12). Ściany zewnętrzne starych budynków są na ogół zbyt cienkie, stąd też łatwo ulegają przemarzaniu i zawilgoceniu. Ściany takie należy odpowiednio ocieplić. Przyczyną nadmiernego zawilgocenia ściany może być również brak lub niewłaściwe wykonanie izolacji przeciw­wilgociowej bądź brak tynków, a w szczególności tynków wewnętrz­nych. Wady te należy bezwzględnie usunąć. Ściany wewnętrzne konstrukcyjne są zwykle elementem nośnym dla stropów i usztywnieniem poprzecznym budynku. Dlatego też przy wszelkich zmianach modernizacyjnych muszą być brane pod uwagę jako czynnik utrudniający dokonywanie zmian układu funkcjonal­nego. Stropy i elementy nośne pośrednie, takie jak słupy i podciągi, są czynnikiem decydującym w dużej mierze o możliwości, celowości i za­kresie dokonywanych zmian modernizacyjnych. Ze względu na charakter zastosowanego materiału mogą to być stropy drewniane (nieognioodporne) oraz stropy ognioodporne. Pod­stawowym stropem ognioodpornym w starych budynkach jest strop Kleina. Strop ten charakteryzuje brak dostatecznego ocieplenia, a czę­sto również niewielka wytrzymałość na obciążenia użytkowe, jednakże z uwagi na swoją trwałość, a także koszt i trudności techniczne zwią­zane z rozbiórką oraz wykonaniem nowego stropu, należy taki strop pozostawić. Stropy drewniane z uwagi na ich przyśpieszony — w przy­padku braku konserwacji — proces niszczenia technicznego w stosun­ku do innych elementów, a w szczególności ścian, powinno się roze­brać i wymienić lub naprawić wg wskazań w p. 13.3. Więźba dachowa z pokryciem, charakteryzująca układ poddasza, jest w modernizacji elementem wtórnym, chociaż poddasze w budynku inwentarskim, jako pomieszczenie na składowanie słomy i siana, nie może być pominięte w ogólnej analizie użytkowości obiektu moderni­zowanego. W nowo projektowanych budynkach dużą wagę przywią­zuje się do uzyskania maksymalnej kubatury składowej poddasza. W budynkach modernizowanych będzie to rzadko osiągalne, gdyż względy ekonomiczne przemawiają za maksymalnym wykorzystaniem istniejącej więźby, tym bardziej że przy ewentualnej wymianie więź­by zwiększenie kubatury poddasza będzie ograniczone ze względu na dopuszczalne obciążenie stropu. Podłogi w budynkach starych wymagają zazwyczaj pełnej moder­nizacji. Wiązać się to będzie najczęściej ze zmianą układu funkcjonal-no-technologicznego. W budynkach ze stanowiskami głębokimi podłogi wymagają cał­kowitej przebudowy, w budynkach ze stanowiskami płytkimi, wypo­sażonymi na ogół w podłogi betonowe nie ocieplane, podłogi te przy szerszej modernizacji mogą służyć jedynie jako podłoże pod nowe podłogi. Czwartą, istotną dla zamierzonej modernizacji cechą jest układ rzu­tu budynku, a przede wszystkim pomieszczeń dla zwierząt, i układ stanowisk. Jak wiadomo z treści rozdziałów 5, 6 i 7, układ wnętrza budynku i rozmieszczenia w nim stanowisk może być podłużny bądź poprzeczny. W ramach prac modernizacyjnych, przy wprowadzeniu korekt układu programowo-funkcjonalnego, należy dążyć do zmiany układów poprzecznych na układy podłużne bądź powiązania układów poprzecz­nych przyściennymi podłużnymi korytarzami, które tworzyć będą tzw. układy grzebieniowe usprawniające układ funkcjonalny budynku. Zasadniczym i istotnym czynnikiem decydującym o przydatności obiektu do modernizacji, przy uwzględnieniu omówionych wyżej czyn­ników, jest ogólny stan techniczny obiektu, którego oceny dokonuje się na podstawie analizy stanu jego podstawowych elementów. W ocenie tej uwzględnić należy także stopień ogólnego zużycia obiektu na skutek procesu starzenia się elementów konstrukcyjnych i jego użytkowania. W tym celu możemy posłużyć się opracowaną przez PZU tabelą tzw. redukcji wartości technicznej budynku, okre­ślającą zmniejszenie wartości budynku w zależności od jego trwało­ści oraz okresu użytkowania, i tak np. dla przeciętnego budynku in­wentarskiego, którego trwałość zakłada się na ok. 60 lat, zmniejszenie m wartości z upływem lat wynosi: budynku przy wieku lat 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 zmniejszenie wartości w % 4 10 16 22 29 37 46 56 66 76 80 100 Trzeba jednak pamiętać, że proces naturalnego niszczenia się obiektu nie przebiega we wszystkich elementach równomiernie, a ponadto za­leżny jest on od sposobu użytkowania budynku i dokonywanych prac konserwacyjnych. Analizując przydatność budynku do przewidywanej modernizacji, bierzemy pod uwagę podstawowe cechy budynku, które charaktery­zują jego układ przestrzenny, oraz rozwiązania techniczno-użytkowe podstawowych elementów budowlanych i ich stan techniczny, i odno­simy dane te do zamierzeń modernizacyjnych, a więc do kierunku produkcji, jej wielkości, zakresu oraz sposobu przeprowadzenia prac. Na podstawie przeprowadzonej analizy stwierdzamy realność i możliwość techniczną zrealizowania zamierzenia modernizacyjnego. Stwierdzenie możliwości technicznego przeprowadzenia zamierzo­nego i ewentualnie skorygowanego zakresu prac modernizacyjnych musi być poparte rachunkiem ekonomicznym, który pozwoli nam określić opłacalność zamierzenia. Rachunek taki przeprowadzamy, porównując ogólny koszt moder­nizacji obiektu z kosztem budowy nowego obiektu w założeniu, że w obu przypadkach uzyskamy budynki o identycznej obsadzie i spo­sobie użytkowania.