PODSTAWOWE SPOSOBY ROZWIĄZANIA I UŻYTKOWANIA BUDYNKÓW Wyróżnić należy dwa zasadnicze sposoby użytkowania i rozwiązania tych budynków, a mianowicie: budynki o wspólnym pomieszczeniu dla różnych gatunków zwie­rząt, budynki o wydzielonych pomieszczeniach dla różnych gatunków i grup zwierząt trzymanych „pod jednym dachem'*. Nie ma ścisłej granicy wielkości grup zwierząt, dla których należy wydzielać odrębne pomieszczenia przy uwzględnieniu poszczególnych gatunków zwierząt. Decydować o tym powinny natomiast następu­jące przesłanki: potrzeba i możliwość spełnienia odrębnych wymagań środowisko­wych, a w szczególności wymagań mikroklimatycznych, poszcze­gólnych gatunków zwierząt, wpływ połączenia bądź wydzielenia gatunków zwierząt na organi­zację pracy i ułatwienie obsługi, względy budowlano-inwestycyjne, a więc wielkość budynku, w szczególności jego szerokość i długość, a także warunki usytuowa­nia na działce samego budynku jak i obiektów towarzyszących, tj. wybiegów, gnojowni, silosów, magazynów słomy i siana. W budynkach inwentarskich z mieszaną obsadą występować mogą zatem bądź osobne pomieszczenia, bądź wydzielone jedynie stanowiska i kojce dla poszczególnych grup zwierząt, tj. dla bydła, trzody chlew­nej, owiec, koni, drobiu. Wspólne pomieszczenia dla różnych gatunków zwierząt występują i mogą występować przede wszystkim w obiektach o niewielkich obsa­dach. Niecelowe jest bowiem tworzenie wydzielonych małych po­mieszczeń z uwagi na: pogarszanie się warunków samoogrzewania niektórych pomieszczeń oraz niemożność zorganizowania w każdym z tych wydzielonych pomieszczeń dobrze działającej wentylacji, zwiększanie się powierzchni komunikacyjnej, utrudnienie warunków obsługi zwierząt, związane szczególnie z za­dawaniem pasz i usuwaniem odchodów. Budynki o wspólnym pomieszczeniu dla różnych gatunków zwie­rząt są rozwiązywane głównie wg następujących schematów: budynki inwentarskie o podłużnym 1-rzędowym układzie, budynki inwentarsko-składowe o różnych układach, — budynki inwentarskie o podłużnym 2-rzędowym układzie. Budynki o podłużnym 1-rzędowym układzie (rys. 7-1) śą to bu­dynki wąskie o rozpiętościach w granicach 4,5 do 6,0 m i niewielkich obsadach. W rozwiązaniu tym korytarz komunikacyjny podłużny przyścien- ny wiąże poszczególne stanowiska i kojce. Jest to zwykle korytarz paszowo-gnojowy. Niekiedy przy zwiększaniu obsady może być celowe wyodrębnienie korytarzy: paszowego i gnojowego, które będą biegły wzdłuż ścian wewnętrznych i wiązały halę zwierząt z jednej strony z paszarnia, z drugiej z gnojownią. Budynki wąskie o rozpiętościach do 5,0—6,0 m rozwiązywane były indywidualnie bardzo często jako wąskie „komórkowce", w których każda grupa zwierząt miała osobne pomieszczenie z bezpośrednim doń dojściem z zewnątrz (rys. 7-2). Rozwiązanie to uważa się obecnie za bardzo niekorzystne i kwa­lifikujące się do modernizacji. Budynki inwentarsko-składowe mogą mieć w części inwentarskiej układ poprzeczny lub podłużny. Część ta w zależności od wielkości obsady może być rozwiązywana w układzie 1-rzędowym bądź 2-rzę-dowym (rys. 7-3). Budynki inwentarskie o podłużnym 2-rzędowym układzie stanowią typ budynków występujących przy średnich i nieco większych obsa­dach. W rozwiązaniu tym w jednym podłużnym rzędzie ustawiane jest bydło i ewentualnie konie, w drugim zaś trzoda i owce (rys. 7-4). Korytarz środkowy traktowany jest bądź jako wspólny korytarz paszowy, bądź też jako korytarz gnojowy (rys. 7-5). Korytarze paszo­we biegną wtedy wzdłuż ścian. Pomieszczenia paszami, pomieszczenia na mleko oraz inne pomieszczenia pomocniczo-magazynowe sytuowa­ne są zazwyczaj w części szczytowej budynku. W budynkach tych możliwe już i celowe jest wprowadzenie prostej mechanizacji prac związanych z zadawaniem pasz,# usuwaniem odchodów, a także doje­niem. Rys. 7-5. Budynek dla obsady miesza­nej o układzie 2-rzędowym z koryta­rzem przejazdowym Budynki o wydzielonych pomieszczeniach dla poszczególnych ga­tunków zwierząt występują zazwyczaj przy obsadach większych lub w specyficznych sytuacjach związanych z układem działki. Rozwiązane są one zazwyczaj wg niżej podanych schematów fun­kcjonalno-przestrzennych. Budynki wąskie (długie), o podłużnych 1-rzędowych układach po­mieszczeń dla poszczególnych grup i gatunków zwierząt, z central­nym usytuowaniem pomieszczeń paszami i pomieszczenia na mle­ko, po obu stronach których znajdują się wydzielone pomieszcze­nia dla zwierząt. Układy takie mogą być stosowane na działkach wąskich przy zabudowie obrzeżnej, w szczególności przy moder­nizacjach. Budynki o podłużnych 1-rzędowych układach pomieszczeń dla by­dła i trzody, połączonych wspólną konstrukcyjną środkową ścianą podłużną (rys. 7-6). Pomieszczenia pomocnicze paszami i zlewni mleka umieszczone są w części szczytowej budynku. Rozwiązanie takie reprezentują m.in. projekty powtarzalne opracowane przez BPBW w Poznaniu o symbolu UPZ.2.5. Budynki o poprzecznych 2-rzędowych układach wyodrębnionych pomieszczeń dla bydła i trzody z przejazdowymi lub nieprzejazdo-wymi korytarzami paszowo-gnojowymi i centralnie usytuowanym zespołem pomieszczeń pomocniczych (rys. 7-7). Odmianę ww. rozwiązania stanowi układ tzw. grzebieniowy, w któ­rym to rozwiązaniu szereg wydzielonych układów poprzecznych powiązanych jest przyściennym korytarzem komunikacyjnym (naj­częściej paszowym), łączącym to pomieszczenie z zespołem pomiesz­czeń pomocniczych. Rozwiązania takie mogą być stosowane przy Rys. 7-6. Budynek dla obsady mies nej o pomieszczeniach wydzielon: dla bydła i trzody; układ budynku ] dłużny: a) przekrój poziomy, b) pr krój pionowy Rys. 7-7. Budynek inwentarski dla o sady mieszanej o pomieszczeniach w dzielonych dla poszczególnych gatu ków zwierząt, układ budynku p przeczny; brak powiązania obory z p mieszczeniami pomocniczymi (przykł; negatywny rozwiązania typowego) modernizacji istniejących budynków o niezależnych pomieszczeniach dla zwierząt przy poprzecznym układzie ścian konstrukcyjnych i szerokości, przy której nie jest możliwe rozwiązanie w sposób pra­widłowy układu podłużnego 1- lub 2-rzędowego. Przedstawione schematy ilustrują jedynie zasadnicze kierunki roz­wiązań, nie zamykając możliwości indywidualnego stosowania rozwią­zań innych, pośrednich.